درباره ایرج میرزا

ایرج میرزا ملقب به «جلال‌الممالک» و «فخرالشعرا»، از جمله شاعران برجستهٔ ایرانی در عصر مشروطیت (اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی) و از پیشگامان تجدد در ادبیات فارسی بود. ایرج میرزا در قالب‌های گوناگون شعر سروده و ارزشمندترین اشعارش مضامین انتقادی، اجتماعی، احساسی و تربیتی دارند. شعر ایرج ساده و روان و گاهی دربرگیرندهٔ واژه‌ها و گفتارهای عامیانه است و اشعار او از جمله اشعار اثرگذار بر شعر دوره مشروطیت بود. او فرزند صدرالشعرا غلامحسین‌میرزا، نوهٔ ایرج پسر فتحعلی‌شاه و نتیجهٔ فتحعلی شاه قاجار بود. تحصیلاتش در مدرسه دارالفنون تبریز صورت گرفت و در همان مدرسه مقدمات عربی و فرانسه را آموخت. وقتی امیرنظام گروسی مدرسه مظفری را در تبریز تاسیس کرد، ایرج میرزا سمت معاونت آن مدرسه را یافت و در این سمت مدیریت ماهنامه ورقه (نخستین نشریه دانشجویی تبریز) را برعهده گرفت. در نوزده سالگی لقب «ایرج بن صدرالشعرا» یافت. لیکن بزودی از شاعری دربار کناره گرفت و به مشاغل دولتی مختلفی از جمله کار در وزارت فرهنگ (معارف آن‌زمان) پرداخت. سپس به استخدام اداره گمرک درآمد و پس از مشروطیت هم در مشاغل مختلف دولتی از جمله وزارت کشور در سمت فرماندار آباده و معاونت استانداری اصفهان خدمت کرد. ایرج میرزا در پی یک سکته قلبی در منزلی در تهران درگذشت. ایرج میرزا به زبان‌های ترکی، فارسی، عربی و فرانسه تسلط داشت و روسی نیز می‌دانست و خط نستعلیق را خوب می‌نوشت. آرامگاه ظهیرالدوله خانه ابدی ایرج میرزا شد.

ایرج میرزا
قصیده ها
در ستایش نظام السلطنه مافی و اسب خواستن از ویدیداردر رثاء مرحومه دُرَّةُ المَعالیدر مدح امیرنظام گروسی در زمان حیات پدر گفتهدر طلبِ اسب از نظام السلطنهحسب الامر جناب جلالت مآبِ اجلِّ اکرم آقایِ قائم مقام مَدّظِلُّه العالی محضِ فرح خاطرِ مبارک حضرت اجلّ روحی فِداه عرض شددر مدح اعتضادالسَّلطنهدر مدح نصرة الدوله عم زاده ناصرالدین شاه در تبریز گفتهدر هجو شیخ فصل اللّهِ نوریانتقاد از حجابشب جمعه خدمت حاج امینشکوۀ دوستانه از ملک الشّعرایِ بهاردر مدیحه و تبریک عروسیدر تهینتِ فرزند یافتنِ نصرة الدّولهاندرز و نصیحتدر ورود مظفّرالدین میرزا ولّی عهد به تبریز و مدح امیر نظامخوشامد به شاه در مهمانیِ وزیرمزاح با یکی از وزیرانمطایبهدر مدح امیر نظاممزاح با ابوالحسن خانشکوه از مرگ پدر و مدح قائم مقامدر نعتِ نبّی خاتَمدر مدح امیر نظاموسوسهامتحان خطّ و سخنشکوه از چرخ و شکایت از مرگ پدرمدح ناصرالّدین شاهدر مدحِ امیرنظامدر مدحِ حضرتِ مولای متقیانسیه چشمِ نامهربانشکایت از دوری امیر نظام و مدح قائم مقامدر مدح مولایِ متّقیانشکایت از دوریِ یارتسلیت به دوستِ پدر مردهدر مدح امیرنظام
غزل ها مثنوی ها قطعه ها
مادّه تاریخ وفات جعفرقلی میرزا عَمِّ شاعردر هجو نصرت الدولهشرابکارگر و کارفرمادربارۀ رفتن مستوفی الممالک و آمدنِ صَمصامُ السلطنهبرای تصویری که به مرحوم عبدالحسینِ بیات داده سُروده استمرثیهکودک دورۀ طلاییمرثیهمادرجاه و جلال علی (ع)تقاضای وجهِ قبضبه سر کلنل محمد تقی خان پسیاناحمد لایَنصَرِفعلّت بی تابی نوزاددزد نگرفتهافکار خنده آورکوه نورتقاضامطایبه با مرحوم عبدالحسین آگاهیتاریخ فوتماده تاریخ مهمانی شاه در باغ امیرنظامحق استادوفات شاه معزولماکیان و شیربقای انسبدوزخشمارۀ ۲۸جواب به حامی عارفجنده بازیدرباره خلع احمد شاه و جانشینی پهلویوفات محمد علی شاهجذبۀ شیرازیانمهر مادرشمارۀ ۳۵تصویر زنجواب وحیدبهشت و دوزخاشک شیخهجو اسبپیام به شیرازیانانتقاد از سازندگان آرامگاه فردوسیکار و باردر رثای کلنل محمد تقی خان پسیانرموزیران دیدنیتاریخ وفات عزیز علیاقطعهعلت بی تابی نوزادجواب تبریک شوریدهفقیههجو حاکمقطعهمهر مادرجهاد اکبروفابامدادمادرمزاح با یکی از دوستانمزاح با یکی از دوستاندر پشت کتابی که برای سردار عبدالعزیز خان جنرال قنسول افغان مقیم مشهد فرستاده نوشته استقطعهدرویشانتقاد از قمه زنیگریز از نادانقلب مادرسازش روس و انگلیستاریخ بنای ادارۀ لشگر شرقبچه ژاندارمای خایهشمارۀ ۷۰پیام به نظام الدولهوطن دوستیحکایت خلعترسوامزاح با مقبل دیوانیادآوریحیلهدو هدیهسفر اصفهانآب حیاتانتقاد از قمه زنانشهر کثیفقربان کمال السلطنهبلدیهمزاح با وثوق الدولهماده تاریخ وفات میرزا عارفخیر مقدم و گلهتقاضا گله از مُعز الملکغمزه های خانم
رباعی ها مربّع ترکیب قالب های نو ابیات پراکنده اشعار دیگر